Thiết bị điện lạnh bị ngập nước: Cách xử lý an toàn

Thiết bị điện lạnh bị ngập nước không nên được cắm điện thử ngay cả khi bề mặt đã khô. Nước, bùn và cặn bẩn có thể còn bên trong động cơ, máy nén, đầu nối hoặc bo mạch, gây rò điện, chập mạch và hư hỏng nặng hơn khi cấp nguồn.

Khi thiết bị điện lạnh làm nhảy aptomat, thứ tự xử lý an toàn là: ngắt nguồn điện từ vị trí khô ráo, ngăn thiết bị được cấp điện trở lại, chỉ di chuyển khi đã xác nhận mất điện, làm khô bên ngoài và gọi kỹ thuật viên kiểm tra trước khi vận hành.

Việc cần làm ngay khi thiết bị điện lạnh bị ngập nước

Ưu tiên đầu tiên là bảo vệ con người, không phải cứu thiết bị.

• Không bước vào khu vực đang ngập nếu chưa chắc chắn nguồn điện đã được cô lập.
• Không chạm vào thiết bị, phích cắm, ổ điện hoặc dây dẫn khi tay, chân hay nền nhà còn ướt.
• Ngắt aptomat tổng hoặc nhánh điện liên quan từ một vị trí khô ráo, an toàn. Nếu tủ điện cũng bị ướt hoặc phải đi qua vùng ngập để tiếp cận, không tự thao tác.
• Ngăn người khác đóng điện trở lại bằng cách cảnh báo rõ ràng tại tủ điện.
• Nếu có người bị điện giật, không chạm trực tiếp vào nạn nhân khi nguồn điện chưa được cắt. Hãy yêu cầu hỗ trợ khẩn cấp và sơ cứu theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Nếu không thể xác định điện đã được ngắt hoàn toàn, hãy rời khỏi khu vực và liên hệ đơn vị điện lực, thợ điện hoặc lực lượng hỗ trợ phù hợp.

Quy trình xử lý theo đúng thứ tự an toàn

1. Cô lập nguồn điện

Ngắt aptomat tổng hoặc aptomat của khu vực có thiết bị bị ngập. Không chỉ tắt thiết bị bằng điều khiển từ xa hoặc nút nguồn vì các bộ phận bên trong vẫn có thể mang điện.

Chỉ rút phích cắm khi ổ cắm, phích cắm, tay người thao tác và nền xung quanh đều khô, đồng thời nguồn điện đã được ngắt. Không kéo trực tiếp dây nguồn.

2. Ghi nhận tình trạng trước khi di chuyển

Có thể chụp ảnh mức nước, vị trí thiết bị, dây nguồn và dấu hiệu bùn bẩn để cung cấp cho kỹ thuật viên hoặc phục vụ hồ sơ bảo hành, bảo hiểm nếu có. Không mở nắp máy chỉ để chụp ảnh.

Nên ghi lại các thông tin sau:

• Thiết bị đã ngập đến vị trí nào.
• Nước ngập là nước mưa, nước tràn trong nhà hay nước có bùn, hóa chất và chất thải.
• Thiết bị có đang hoạt động khi nước tràn vào hay không.
• Aptomat có tự ngắt, xuất hiện tia lửa, tiếng nổ hoặc mùi khét hay không.
• Thiết bị đã từng được cắm thử sau khi ngập hay chưa.

3. Chỉ di chuyển khi đã chắc chắn mất điện

Với thiết bị cắm điện rời, chỉ di chuyển sau khi nguồn đã được cô lập. Sử dụng găng tay bảo hộ phù hợp, giày chống trượt và nhờ thêm người hỗ trợ nếu thiết bị nặng.

Không tự di chuyển dàn lạnh, dàn nóng hoặc hệ thống điều hòa cố định vì có liên quan đến dây điện, đường ống môi chất lạnh và nước ngưng. Tủ lạnh cũng không nên bị kéo mạnh hoặc đặt nằm ngang. Nếu bắt buộc phải đưa thiết bị khỏi vùng ngập, cần giữ tư thế ổn định và tránh làm móp đường ống phía sau.

4. Loại bỏ nước bên ngoài và thông thoáng khu vực

Lau nước ở vỏ máy bằng khăn khô, mở cửa phòng để tăng thông gió và đặt thiết bị tại nơi khô ráo nếu có thể di chuyển an toàn. Có thể tháo các khay, ngăn chứa hoặc phụ kiện rời không liên quan đến điện để vệ sinh riêng.

Không dùng máy sấy tóc, đèn khò, lửa hoặc nguồn nhiệt cao để làm khô nhanh. Nhiệt có thể làm biến dạng nhựa, hỏng lớp cách điện và đẩy hơi ẩm sâu hơn vào cụm linh kiện. Không phun hóa chất tẩy rửa hoặc dầu chống gỉ vào bo mạch, động cơ và đầu nối điện.

5. Kiểm tra kỹ thuật trước khi cấp nguồn

Bề mặt khô không đồng nghĩa bên trong đã an toàn. Thiết bị từng bị ngập cần được kiểm tra điện, vệ sinh cặn bẩn và đánh giá linh kiện trước khi thử vận hành. Không có một khoảng thời gian chờ chung phù hợp cho mọi thiết bị vì mức ngập, loại nước và kết cấu máy khác nhau.

Người dùng có thể làm gì và việc nào cần kỹ thuật viên?

Không nên dùng đồng hồ đo điện thông thường rồi kết luận thiết bị đủ an toàn. Việc đo cách điện cần dụng cụ phù hợp, điểm đo chính xác và tiêu chí đánh giá theo thiết kế, tài liệu kỹ thuật của từng thiết bị.

Đối với bo mạch, kỹ thuật viên cần kiểm tra dấu vết oxy hóa, cặn dẫn điện, chân linh kiện, giắc cắm và các vùng có nguy cơ phóng điện. Một bo mạch vẫn có thể hoạt động tạm thời sau khi khô nhưng phát sinh lỗi hoặc chập về sau nếu chất bẩn chưa được xử lý đúng cách.

Cách xử lý theo từng loại thiết bị điện lạnh

Máy lạnh bị vào nước

Cần phân biệt nước mưa thông thường tác động lên vỏ dàn nóng với trường hợp dàn nóng bị ngập, nước tràn vào dàn lạnh hoặc hộp điện. Dàn nóng được lắp ngoài trời không có nghĩa là có thể vận hành sau khi bị chìm trong nước.

Khi máy lạnh bị vào nước:

• Ngắt aptomat riêng của máy lạnh.
• Không bật chế độ quạt hoặc làm lạnh để thử máy.
• Không tự tháo nắp hộp điện của dàn nóng hay dàn lạnh.
• Không tự xịt nước rửa bo mạch, mô-tơ quạt và đầu nối.
• Yêu cầu kiểm tra bo điều khiển, mô-tơ, máy nén, tụ điện, dây dẫn và khả năng cách điện trước khi cấp nguồn.

Nếu nước chỉ nhỏ từ dàn lạnh trong lúc hệ thống không bị ngập, nguyên nhân có thể liên quan đến đường thoát nước ngưng, khay nước hoặc tình trạng bám bẩn. Trường hợp này nên được đối chiếu với hướng dẫn kiểm tra điều hòa chảy nước trong nhà, thay vì mặc định rằng máy đã bị nước lũ xâm nhập.

Tủ lạnh bị ngập nước

Tủ lạnh bị ngập nước có nguy cơ ảnh hưởng đến máy nén, bộ khởi động, dây nguồn, quạt, cảm biến và bo mạch tùy theo độ cao của nước. Không cắm điện thử để xem tủ còn lạnh hay không.

Nên thực hiện các bước sau:

• Giữ tủ ở tư thế thẳng đứng, không tự đặt nằm ngang.
• Lấy thực phẩm ra khi có thể tiếp cận an toàn.
• Không sử dụng thực phẩm đã tiếp xúc với nước ngập hoặc có dấu hiệu hư hỏng; không nếm thử để đánh giá độ an toàn.
• Tháo khay, ngăn kéo rời để vệ sinh riêng.
• Để kỹ thuật viên kiểm tra khu vực máy nén, đầu nối, bo mạch và lớp cách điện.

Nước xuất hiện dưới chân tủ nhưng nhà không bị ngập có thể đến từ khay nước, đường thoát hoặc hiện tượng đọng nước. Khi đó, quy trình kiểm tra tủ lạnh chảy nước ra sàn sẽ phù hợp hơn.

Sau khi thiết bị đã được xác nhận an toàn và cấp điện lại, nếu tủ phát sinh tình trạng không lạnh, kêu bất thường hoặc hoạt động ngắt quãng, có thể tham khảo cách nhận biết các lỗi tủ lạnh thường gặp nhưng không nên tự can thiệp vào mạch điện hay máy nén.

Máy giặt bị ngập

Máy giặt có nhiều bộ phận đặt thấp như mô-tơ, bơm xả, dây điện và đầu nối nên có thể bị ảnh hưởng ngay cả khi nước chưa ngập toàn bộ thân máy.

Không chọn chế độ vắt để đẩy nước ra ngoài và không cắm điện thử bảng điều khiển. Sau khi ngắt điện, có thể khóa nguồn nước cấp nếu van nằm tại vị trí an toàn. Việc mở vỏ, vệ sinh mô-tơ, kiểm tra bo mạch và đo cách điện phải do kỹ thuật viên thực hiện.

Bình nóng lạnh và thiết bị có điện trở gia nhiệt

Thiết bị vừa sử dụng điện vừa tiếp xúc với nước cần được kiểm tra đặc biệt cẩn thận. Không chỉ dựa vào aptomat chống giật hoặc đèn báo để kết luận thiết bị an toàn. Kỹ thuật viên cần đánh giá dây nguồn, điện trở gia nhiệt, rơ-le, cảm biến, tiếp địa và thiết bị bảo vệ trước khi sử dụng lại.

Đồ điện bị ngập có dùng lại được không?

Có thể dùng lại trong một số trường hợp, nhưng chỉ sau khi đã được kiểm tra và xác nhận an toàn. Khả năng phục hồi phụ thuộc vào loại thiết bị, mức nước, thời gian tiếp xúc, mức độ nhiễm bẩn và linh kiện đã bị ảnh hưởng.

Thiết bị có thể được cân nhắc phục hồi khi linh kiện hư hỏng được vệ sinh hoặc thay thế đúng kỹ thuật, các phép đo an toàn đạt yêu cầu của nhà sản xuất và máy vận hành ổn định trong quá trình thử có kiểm soát.

Ngược lại, nên cân nhắc thay thế khi:

• Vỏ, dây dẫn hoặc vật liệu cách điện đã xuống cấp nghiêm trọng.
• Bo mạch và nhiều cụm linh kiện bị ăn mòn diện rộng.
• Nước bẩn đã xâm nhập sâu, khó làm sạch hoàn toàn.
• Chi phí khôi phục không hợp lý so với tình trạng và tuổi thọ còn lại của thiết bị.
• Không thể xác nhận độ an toàn theo yêu cầu kỹ thuật.

Quyết định sửa hay thay không nên chỉ dựa vào việc thiết bị có bật lên được hay không. Một máy vẫn chạy có thể còn nguy cơ rò điện hoặc hỏng lại sau đó.

Dấu hiệu phải dừng kiểm tra và không cấp điện

Không đóng điện nếu phát hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Phích cắm, ổ điện hoặc dây nguồn còn ẩm, bám bùn hay đổi màu.
• Có mùi khét, tiếng nổ trước đó hoặc dấu cháy trên thân máy.
• Aptomat từng tự ngắt khi nước tràn vào.
• Bo mạch, hộp điện, mô-tơ hoặc máy nén đã bị ngập.
• Dây điện nứt, bong lớp cách điện hoặc đầu nối bị oxy hóa.
• Thiết bị rung, kêu lạ, phát tia lửa hoặc làm aptomat ngắt khi thử nghiệm kỹ thuật.
• Không xác định được nước đã xâm nhập đến đâu.

Nếu thiết bị đã được cắm thử sau khi ngập, hãy ngắt nguồn và thông báo chính xác sự việc cho kỹ thuật viên. Không tiếp tục bật lại nhiều lần vì mỗi lần cấp điện có thể làm tăng mức độ hư hỏng.

Chuẩn bị thông tin trước khi gọi thợ điện lạnh

Khi cần sửa điện lạnh tại Đà Nẵng sau mưa lớn hoặc ngập nước, nên cung cấp loại thiết bị, hãng, mã máy, mức nước và hiện tượng đã xảy ra. Những thông tin này giúp kỹ thuật viên chuẩn bị dụng cụ đo, phương án di chuyển và linh kiện cần thiết.

Trước lịch kiểm tra, bạn có thể dùng checklist chuẩn bị trước khi thợ điện lạnh đến nhà để thu dọn lối đi, ghi lại tình trạng máy và bảo đảm khu vực làm việc an toàn. Trong thời gian chờ, tiếp tục giữ thiết bị ở trạng thái ngắt điện, không tự tháo bo mạch và không cắm điện thử.