Cách chọn áp suất tĩnh máy lạnh ống gió
Áp suất tĩnh không nên được chọn riêng theo công suất lạnh hoặc chiều dài ống. Thông số phù hợp phải được xác định tại lưu lượng thiết kế, sau khi tính tổn thất trên đường cấp gió, đường hồi gió, co nối, van gió, cửa gió và các phụ kiện nằm ngoài thiết bị.
Nói ngắn gọn: dàn lạnh cần tạo đủ áp suất để thắng sức cản của hệ thống, nhưng chọn ESP càng cao không có nghĩa là hệ thống càng tốt. Áp suất quá thấp có thể làm thiếu gió; cài đặt quá cao trong khi ống gió không phù hợp có thể gây tiếng ồn, khó cân bằng gió và tăng rò rỉ tại các mối nối.
Áp suất tĩnh máy lạnh ống gió là gì?
Trong hệ thống máy lạnh giấu trần nối ống gió, quạt của dàn lạnh phải đẩy và hút không khí qua một mạng lưới gồm:
- Ống gió cấp và ống gió hồi.
- Cút, tê, đoạn chuyển tiết diện và nhánh rẽ.
- Van điều chỉnh lưu lượng, van chặn lửa nếu có.
- Miệng gió, hộp gió và lưới hồi.
- Bộ lọc, tiêu âm hoặc phụ kiện lắp thêm ngoài máy.
Các bộ phận này tạo ra sức cản. External Static Pressure, thường viết tắt là ESP, thể hiện khả năng áp suất tĩnh ngoài máy mà quạt có thể đáp ứng tại một lưu lượng nhất định.
Cần phân biệt ba thông tin thường xuất hiện trong tài liệu kỹ thuật:
- Áp suất tĩnh danh định: mức áp suất gắn với điều kiện vận hành hoặc lưu lượng danh định do nhà sản xuất công bố.
- Dải áp suất tĩnh cài đặt: các mức ESP có thể lựa chọn bằng bộ điều khiển, công tắc hoặc tham số kỹ thuật.
- Áp suất tĩnh ngoài tối đa: giới hạn vận hành được công bố, không mặc nhiên là mức nên dùng để thiết kế.
ESP phải luôn được xem cùng lưu lượng. Một con số áp suất đứng riêng không đủ để kết luận dàn lạnh có cấp đủ gió hay không.
ESP liên quan thế nào đến hệ thống ống gió?

Chiều dài ống chỉ là một phần của bài toán
Ống dài hơn thường làm tăng tổn thất ma sát, nhưng không thể chọn áp suất tĩnh chỉ bằng tổng số mét ống. Tổn thất còn phụ thuộc vào:
- Lưu lượng không khí đi qua ống.
- Kích thước và hình dạng tiết diện.
- Vật liệu, độ nhẵn và chất lượng thi công.
- Số lượng, hình dạng co nối và nhánh rẽ.
- Cách bố trí đường cấp và đường hồi.
Hai hệ thống có cùng chiều dài vẫn có thể cần ESP khác nhau. Đường ống có tiết diện nhỏ, nhiều cút gấp và đoạn chuyển đột ngột thường tạo sức cản lớn hơn đường ống được chọn kích thước và chuyển hướng hợp lý.
Trước khi tính áp suất, cần có đủ dữ liệu để tính kích thước ống gió, đặc biệt là lưu lượng thiết kế của từng khu vực và sơ đồ tuyến ống.
Co nối và phụ kiện có thể tạo tổn thất đáng kể
Mỗi cút, tê, chạc, đoạn thu hoặc mở rộng đều làm thay đổi hướng hay vận tốc dòng khí. Tổn thất của phụ kiện không nên được quy đổi bằng một con số cố định cho mọi công trình.
Khi tính toán, có thể sử dụng một trong các cơ sở sau:
- Dữ liệu tổn thất áp suất do nhà sản xuất phụ kiện cung cấp.
- Hệ số tổn thất phù hợp với hình dạng và điều kiện dòng khí.
- Chiều dài tương đương theo tài liệu thiết kế được áp dụng nhất quán.
Cút có bán kính phù hợp, đoạn chuyển tiết diện êm và chạc chia gió đúng hướng thường giúp giảm sức cản so với các chi tiết chuyển hướng gấp. Tuy nhiên, kết quả cuối cùng vẫn phải dựa trên kích thước và lưu lượng thực tế.
Cửa gió ảnh hưởng cả áp suất, lưu lượng và tiếng ồn
Cửa gió không chỉ là chi tiết trang trí. Mỗi loại cửa có quan hệ riêng giữa lưu lượng, tổn thất áp suất, tầm thổi và độ ồn. Cửa quá nhỏ hoặc bị van chỉnh gió siết mạnh có thể tạo sức cản lớn ngay cả khi tuyến ống không dài.
Việc bố trí cửa gió cấp và hồi đúng nguyên tắc còn giúp hạn chế gió cấp quay về cửa hồi quá sớm, tránh vùng thiếu gió và hỗ trợ phân phối lưu lượng đều hơn.
Lưu lượng thực tế là kết quả của quạt và hệ thống
Quạt không tự động cấp đúng lưu lượng ghi trên catalogue trong mọi mạng ống. Điểm vận hành thực tế là nơi khả năng của quạt gặp đường đặc tính sức cản của hệ thống.
Khi sức cản tăng, lưu lượng có thể giảm tùy loại quạt và chế độ điều khiển. Nếu tăng mức ESP, quạt có thể khôi phục một phần lưu lượng, nhưng đây không phải cách sửa mọi lỗi thiết kế. Ống quá nhỏ, cửa gió chọn sai hoặc đường hồi bị cản vẫn cần được xử lý tại nguyên nhân.
Cách tính tổn thất áp suất đường ống gió
Về nguyên tắc, tổng áp suất tĩnh ngoài cần thiết được xác định bằng tổng tổn thất trên tuyến bất lợi nhất:
Tổn thất ngoài máy = tổn thất ống thẳng + tổn thất co nối + tổn thất cửa gió + tổn thất van và phụ kiện ngoài máy
Tùy cấu hình, tuyến tính toán có thể bao gồm cả đường cấp và đường hồi từ cửa hồi qua dàn lạnh đến cửa cấp bất lợi nhất.
Bước 1: Xác định lưu lượng thiết kế
Lưu lượng tổng và lưu lượng của từng phòng phải xuất phát từ tải lạnh, yêu cầu sử dụng và phương án phân phối không khí. Không nên lấy công suất danh định rồi tự suy ra một lưu lượng duy nhất cho mọi loại dàn lạnh.
Tổng lưu lượng các nhánh phải phù hợp với lưu lượng mà thiết bị có thể cung cấp tại mức ESP dự kiến.
Bước 2: Chọn kích thước sơ bộ cho từng đoạn ống
Lưu lượng thay đổi sau mỗi điểm chia nhánh, vì vậy không phải toàn bộ tuyến ống đều mang cùng một lượng gió. Kích thước từng đoạn cần được chọn theo lưu lượng đi qua đoạn đó, đồng thời kiểm soát vận tốc, không gian trần và yêu cầu tiếng ồn.
Không nên thu nhỏ ống chỉ để dễ đi qua dầm hoặc tiết kiệm chiều cao trần mà không tính lại tổn thất. Khi không gian lắp đặt hạn chế, cần phối hợp sớm giữa tuyến ống, cao độ thiết bị và chiều cao trần dành cho máy lạnh giấu trần.
Bước 3: Tính tổn thất ống thẳng
Tổn thất của một đoạn ống thẳng được xác định từ suất tổn thất ma sát và chiều dài đoạn ống:
ΔP ống thẳng = suất tổn thất ma sát × chiều dài
Suất tổn thất không phải hằng số chung. Nó thay đổi theo lưu lượng, kích thước, hình dạng và đặc tính bề mặt của ống.
Bước 4: Cộng tổn thất co nối và thiết bị đầu cuối
Tính lần lượt các cút, tê, chạc, đoạn chuyển, van gió, hộp gió, cửa cấp và cửa hồi nằm trên tuyến đang xét. Nếu có bộ lọc hoặc tiêu âm lắp ngoài dàn lạnh, phải đưa tổn thất của chúng vào đúng điều kiện vận hành.
Không cộng tất cả nhánh song song vào một tuyến. Cần so sánh các đường đi từ máy đến từng cửa gió để tìm tuyến có tổng sức cản bất lợi nhất, sau đó cân bằng các nhánh còn lại bằng thiết kế hoặc van điều chỉnh phù hợp.
Bước 5: Xác định ranh giới áp suất ngoài máy
Đây là bước dễ bị tính trùng. Một số thành phần như dàn trao đổi nhiệt hoặc bộ lọc tiêu chuẩn có thể đã nằm trong điều kiện thử của thiết bị. Một số phụ kiện tùy chọn lại có tổn thất cần cộng thêm.
Phải đọc hướng dẫn của đúng model để biết ESP được đo giữa những vị trí nào và thành phần nào đã được tính bên trong máy. Không nên tự cộng lại tổn thất nội bộ nếu nhà sản xuất đã bao gồm trong đặc tính quạt.
Cách đọc thông số ESP trong tài liệu thiết bị
Khi kiểm tra catalogue, submittal hoặc tài liệu kỹ thuật, nên tìm đủ các mục sau:
- Đúng mã model dàn lạnh: các model cùng công suất lạnh có thể dùng quạt và dải ESP khác nhau.
- Lưu lượng theo từng tốc độ hoặc chế độ: cần biết lưu lượng gắn với mỗi mức cài đặt.
- Bảng hoặc đường đặc tính quạt: thể hiện quan hệ giữa lưu lượng và áp suất, thay vì chỉ có một giá trị tối đa.
- Dải ESP cho phép: kiểm tra mức nào là cài đặt vận hành và mức nào chỉ là giới hạn.
- Điều kiện thử: xác định bộ lọc, miệng nối hoặc phụ kiện nào đã được lắp khi nhà sản xuất đo.
- Hướng dẫn cài đặt: một số thiết bị yêu cầu chọn mã áp suất trên bộ điều khiển hoặc bo mạch.
- Giới hạn tiếng ồn và vận hành: nếu tài liệu có cung cấp, cần kiểm tra tại chế độ dự kiến sử dụng.
Nếu brochure chỉ ghi một giá trị áp suất tĩnh tối đa nhưng không có lưu lượng tương ứng hoặc đường đặc tính quạt, dữ liệu đó chưa đủ để lựa chọn chính xác. Cần yêu cầu tài liệu kỹ thuật chi tiết hơn từ nhà sản xuất hoặc đơn vị cung cấp thiết bị.
Cũng không nên so sánh trực tiếp hai máy chỉ bằng ESP tối đa. Máy có giới hạn áp suất cao hơn chưa chắc phù hợp hơn nếu không đáp ứng lưu lượng thiết kế tại điểm vận hành cần thiết.
Quy trình chọn áp suất tĩnh máy lạnh ống gió

Một quy trình lựa chọn hợp lý có thể thực hiện theo thứ tự sau:
1. Hoàn thiện đầu vào thiết kế
Xác định tải lạnh, lưu lượng tổng, lưu lượng từng khu vực, vị trí dàn lạnh, cửa cấp, cửa hồi và giới hạn không gian trần. Nếu mặt bằng hoặc công năng còn thay đổi, kết quả ESP chỉ nên xem là sơ bộ.
2. Lập sơ đồ mạng ống
Thể hiện rõ chiều dài từng đoạn, kích thước, lưu lượng, co nối, nhánh rẽ, van gió và thiết bị đầu cuối. Cần thể hiện cả đường hồi nếu hệ thống sử dụng ống hồi hoặc hộp hồi có sức cản đáng kể.
3. Tính tuyến bất lợi nhất
Tính tổng tổn thất của từng tuyến từ cửa hồi đến máy và từ máy đến cửa cấp. Tuyến dài nhất chưa chắc là tuyến bất lợi nhất; một tuyến ngắn nhưng có nhiều cút, cửa gió sức cản cao hoặc tiết diện nhỏ vẫn có thể cần áp suất lớn hơn.
4. Đối chiếu với đặc tính quạt
Chọn mức ESP mà tại đó dàn lạnh cung cấp được lưu lượng thiết kế. Điểm chọn cần nằm trong vùng vận hành được nhà sản xuất cho phép, không chỉ dựa vào giá trị cực đại.
Nếu không có đường đặc tính hoặc bảng lưu lượng theo ESP, chưa thể xác nhận lựa chọn cuối cùng.
5. Kiểm tra vận tốc, tiếng ồn và khả năng cân bằng
Sau khi đạt yêu cầu áp suất, vẫn phải kiểm tra vận tốc trong ống, tại cửa gió và qua các phụ kiện. Tăng áp để ép gió qua đường ống quá nhỏ có thể dẫn đến tiếng rít, rung hoặc tiếng dòng khí.
Khi hệ thống vận hành ồn, nên xác định nguồn kêu của máy lạnh ống gió trước khi thay đổi mức ESP, vì tiếng ồn còn có thể đến từ quạt, rung treo máy, cửa gió, ống mềm hoặc kết cấu trần.
6. Đo kiểm và cân chỉnh sau thi công
Tính toán thiết kế cần được xác nhận bằng đo kiểm thực tế. Công việc nghiệm thu có thể gồm:
- Kiểm tra cài đặt áp suất hoặc tốc độ quạt.
- Đo lưu lượng tổng và lưu lượng tại từng cửa.
- Kiểm tra chênh áp theo vị trí đo do nhà sản xuất hướng dẫn.
- Cân chỉnh van gió giữa các nhánh.
- Kiểm tra rò rỉ, ống bị móp, vật cản và tình trạng bộ lọc.
- Đánh giá tiếng ồn tại chế độ sử dụng bình thường.
Không nên đo áp suất tại một vị trí bất kỳ rồi so trực tiếp với ESP catalogue. Vị trí lấy áp, chế độ quạt và điều kiện lắp đặt phải phù hợp với tài liệu thiết bị.
Những dữ liệu còn thiếu khiến kết quả không đáng tin cậy
Chưa thể chọn chính xác áp suất tĩnh máy lạnh giấu trần nếu thiếu một hoặc nhiều thông tin sau:
- Mã model đầy đủ của dàn lạnh.
- Lưu lượng thiết kế tổng và lưu lượng từng cửa.
- Bản vẽ đường ống cấp và hồi.
- Chiều dài, kích thước và vật liệu từng đoạn ống.
- Số lượng, hình dạng co nối và chạc chia.
- Dữ liệu tổn thất của cửa gió, van, lọc và tiêu âm.
- Đường đặc tính quạt hoặc bảng lưu lượng theo ESP.
- Điều kiện thử và phạm vi áp suất ngoài máy của nhà sản xuất.
- Giới hạn tiếng ồn và không gian lắp đặt.
Trong trường hợp chỉ biết công suất lạnh, diện tích phòng và chiều dài ống ước tính, có thể đánh giá sơ bộ phương án nhưng không đủ cơ sở để chốt ESP. Việc đưa ra một con số cố định trong tình huống này dễ dẫn đến chọn sai thiết bị hoặc phải sửa lại đường ống sau khi thi công.
Dấu hiệu áp suất tĩnh được chọn chưa phù hợp

Các biểu hiện dưới đây có thể liên quan đến ESP, nhưng cần kiểm tra toàn hệ thống trước khi kết luận:
- Cửa gần máy có nhiều gió, cửa cuối tuyến thiếu gió.
- Tổng lưu lượng thấp dù quạt đang chạy ở mức cao.
- Có tiếng rít tại van, cửa gió hoặc đoạn ống bị thu hẹp.
- Ống mềm bị xẹp, gấp khúc hoặc rung mạnh.
- Chênh lệch lưu lượng giữa các nhánh lớn và khó cân bằng.
- Tăng mức quạt nhưng lưu lượng cải thiện không đáng kể.
- Tiếng ồn tăng rõ sau khi nâng cài đặt ESP.
Thiếu gió không phải lúc nào cũng do áp suất cài đặt thấp. Nguyên nhân có thể là bộ lọc bẩn, dàn trao đổi nhiệt bị cản, ống gió rò rỉ, van đóng, cửa hồi thiếu diện tích, quạt gặp sự cố hoặc thiết kế ống không phù hợp.
Ngược lại, giảm ESP chỉ để xử lý tiếng ồn có thể làm mất lưu lượng cần thiết. Cần xác định nguồn gây ồn và đo lại lưu lượng trước khi điều chỉnh.
Kết luận
Cách chọn áp suất tĩnh máy lạnh ống gió đúng là bắt đầu từ lưu lượng thiết kế, sau đó tính tổn thất áp suất của tuyến cấp và hồi bất lợi nhất rồi đối chiếu với đường đặc tính quạt của đúng model.
Chiều dài ống, co nối và cửa gió đều ảnh hưởng đến ESP, nhưng không yếu tố nào có thể được dùng riêng để chọn thông số. Giá trị áp suất tĩnh tối đa trên catalogue cũng không phải đáp án mặc định.
Nếu chưa có bản vẽ tuyến ống, kích thước từng đoạn, dữ liệu cửa gió và bảng lưu lượng theo ESP, chỉ nên đưa ra đánh giá sơ bộ. Thông số cuối cùng cần dựa trên tính toán thiết kế, tài liệu của nhà sản xuất và kết quả đo cân chỉnh sau thi công.